Kıdem Tazminatı Davası Zamanaşımı Süresi

Tokat’ta bulunan avukatlarımız sizler için Kıdem Tazminatı Davası Zamanaşımı Süresi konusunu ele aldı, hemen inceleyebilirsiniz.

Türkiye’de iş hukuku denildiğinde akla gelen en temel haklardan biri kıdem tazminatıdır. İşçinin yıllarca verdiği emeğin karşılığı olarak, iş sözleşmesinin kanunda belirtilen haklı nedenlerle sona ermesi durumunda ödenen bu toplu ödeme, işçinin geleceği için bir güvence niteliği taşır. Ancak, bu hakkın kullanılabilmesi için yasaların öngördüğü belirli süreler mevcuttur. Kıdem tazminatı davası zamanaşımı süresi, bu hakkın kaybedilmemesi adına bilinmesi gereken en kritik hukuki unsurdur.

Kıdem Tazminatı Nedir ve Hangi Şartlarda Doğar?

Zamanaşımı sürelerine geçmeden önce, zamanaşımına konu olan bu hakkın ne olduğunu netleştirmek gerekir. Kıdem tazminatı, en az bir yıl aynı işverene bağlı olarak çalışan işçinin, iş sözleşmesinin belirli şartlar altında feshedilmesiyle kazandığı bir tazminattır.

Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları:

1. En az 1 yıl çalışma: İşçinin aynı işverene ait bir veya birkaç işyerinde toplamda en az 365 gün çalışmış olması gerekir.

2. İşverenin haksız feshi: İşveren tarafından İş Kanunu 25/II (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) dışındaki bir nedenle işten çıkarılma.

3. İşçinin haklı nedenle feshi: İşçinin, İş Kanunu 24. madde uyarınca (sağlık sebepleri, işverenin ahlaka aykırı davranışları vb.) sözleşmeyi feshetmesi.

4. Askerlik, Emeklilik ve Ölüm: Askerlik hizmeti nedeniyle ayrılma, emeklilik yaşını beklemek için istifa veya işçinin ölümü durumunda mirasçılara ödenir.

5. Evlilik nedeniyle fesih: Kadın işçilerin evlendikten sonraki 1 yıl içinde sözleşmeyi feshetmesi.

Kıdem Tazminatı Davası Zamanaşımı Süresi Kaç Yıldır?

Hukuk sistemimizde “hak arama özgürlüğü” sınırsız bir süreye yayılmamıştır. Kamu düzeni ve hukuki istikrar adına, alacakların belirli bir sürede talep edilmesi gerekir. Kıdem tazminatında bu süre, yasal düzenlemelerle 2017 yılında köklü bir değişikliğe uğramıştır.

7036 Sayılı Kanun Öncesi ve Sonrası Ayrımı

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu’na eklenen ek madde 3, zamanaşımı sürelerini netleştirmiştir:

• 25 Ekim 2017 Öncesi Fesihler: Eğer iş akdiniz 25 Ekim 2017 tarihinden önce sona ermişse, zamanaşımı süresi 10 yıldır.

• 25 Ekim 2017 Sonrası Fesihler: Eğer iş akdiniz bu tarihten sonra sona ermişse, zamanaşımı süresi 5 yıldır.

Bu değişiklik, iş davalarının daha hızlı sonuçlanması ve belirsizliğin ortadan kaldırılması amacıyla yapılmıştır. İşçinin 5 yıl içerisinde dava açmaması veya arabuluculuğa başvurmaması durumunda, alacağı “zamanaşımına uğrar”. Yani alacak teorik olarak var olmaya devam etse de, yargı yoluyla tahsil edilmesi imkansız hale gelir.

Zamanaşımı Süresi Ne Zaman Başlar?

Zamanaşımının başlangıç noktası, hukukta “alacağın muaccel olduğu” andır. Kıdem tazminatı için zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte işlemeye başlar.

• İstifada: İstifa dilekçesinin verildiği ve iş ilişkisinin bittiği gün.

• Fesihte: İşverenin fesih bildiriminin işçiye ulaştığı veya işten çıkışın yapıldığı gün.

• Emeklilikte: Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan emeklilik belgesinin alınıp işverene sunulduğu tarih.

Zamanaşımını Kesen ve Durduran Haller

Bazı durumlar, işleyen zamanaşımı süresini durdurur veya tamamen sıfırlayarak yeniden başlatır. Bu durumlar işçi lehine ek süre sağlar.

1. Arabuluculuk Süreci

7036 sayılı Kanun ile iş davalarında arabuluculuk zorunlu hale getirilmiştir. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu andan, son tutanağın düzenlendiği ana kadar geçen süre zamanaşımı süresinden sayılmaz. Yani süre durur. Tutanak imzalandıktan sonra kaldığı yerden devam eder.

2. Dava Açılması

Zamanaşımı süresi dolmadan açılan bir dava, süreyi keser. Ancak davanın reddedilmesi veya takipsiz bırakılması durumunda sürelerin nasıl işleyeceği konusunda bir avukat desteği almak kritiktir.

3. Borcun İkrar Edilmesi (Kabul Edilmesi)

İşveren, işçiye olan kıdem tazminatı borcunu yazılı olarak kabul ederse veya kısmi ödeme yaparsa, zamanaşımı süresi kesilir ve ödeme/ikrar tarihinden itibaren yeniden (5 yıl olarak) başlar.

Brüt Kıdem Tazminatı Hesabı Nasıl Yapılır?

Zamanaşımı süresi içerisinde dava açacak olan işçinin, ne kadar alacağı olduğunu bilmesi gerekir. Kıdem tazminatı, işçinin son brüt giydirilmiş ücreti üzerinden hesaplanır.

Giydirilmiş Ücret Kavramı

Sadece çıplak maaş değil, süreklilik arz eden tüm yardımlar hesaba katılır:

• Yol ve yemek yardımı.

• İkramiyeler ve primler.

• Yakacak, eğitim veya kira yardımı.

Formül: (Son Giydirilmiş Brüt Ücret) x (Çalışılan Yıl Sayısı) Not: Tam yıldan artan aylar ve günler de oranlanarak hesaba dahil edilir.

Zamanaşımı Def’i (İtirazı) Nedir?

Hukuk davalarında zamanaşımı, mahkeme tarafından kendiliğinden (re’sen) dikkate alınmaz. Bu bir “def’i”dir. Yani işveren, davaya cevap dilekçesinde “Bu alacak zamanaşımına uğramıştır” diye açıkça itiraz etmelidir.

Eğer işveren bu itirazı süresinde yapmazsa, 10 yıl geçmiş olsa bile mahkeme tazminata hükmedebilir. Bu nedenle işverenlerin de savunma aşamasında profesyonel hukuki yardım alması gerekir.

İş Sözleşmesinin Türüne Göre Zamanaşımı Farklılıkları

Belirli Süreli İş Sözleşmesi

Süre bittiğinde sözleşme kendiliğinden sona ererse kural olarak kıdem tazminatı doğmaz. Ancak taraflar zımnen devam etmişse veya haksız fesih varsa yine 5 yıllık süre geçerlidir.

Taşeron (Alt İşveren) İşçileri

Taşeron işçileri, asıl işveren ve alt işverene karşı müteslsilen hak sahibidir. Taşeron değişse bile işçi aynı işyerinde çalışmaya devam ediyorsa, zamanaşımı en son alt işverenden ayrıldığı tarihte başlar.

İhbar Tazminatı ve Diğer İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı

Kıdem tazminatı ile birlikte genellikle ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve kötüniyet tazminatı da talep edilir. 2017 yılındaki düzenleme sadece kıdem tazminatını değil, bu kalemleri de kapsamaktadır.

Dikkat: Fazla mesai ve hafta tatili ücretleri gibi kalemlerde zamanaşımı davanın açıldığı tarihten geriye doğru hesaplanır.

Kıdem Tazminatı Davasında İspat Yükü

Dava zamanaşımı süresi içerisinde açılsa dahi, işçinin kıdemini ve fesih şeklini ispatlaması gerekir.

• İşveren: Feshin haklı bir nedene (örneğin hırsızlık, devamsızlık) dayandığını ispatlamakla yükümlüdür.

• İşçi: Çalışma süresini (hizmet dökümü ile) ve aldığı gerçek ücreti (şahit veya banka kayıtları ile) ispatlamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. 2015 yılında işten çıkarıldım, hala dava açabilir miyim? Evet. 2017 öncesi fesihlerde 10 yıllık zamanaşımı süresi geçerli olduğu için 2025 yılına kadar dava açma hakkınız devam etmektedir.

2. Patronum “tazminatını sonra ödeyeceğim” dedi, beklemeli miyim? Sözlü vaatler zamanaşımını durdurmaz. Eğer yazılı bir borç ikrarı yoksa, 5 yıllık süreyi geçirmemek için arabuluculuğa başvurmalısınız.

3. İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim? Kural olarak hayır. Ancak evlilik, askerlik, emeklilik veya işverenin mobbing uygulaması gibi haklı nedenlerle istifa ederseniz alabilirsiniz. Bu durumda da 5 yıllık süre geçerlidir.

4. Zamanaşımı süresi dolunca hak tamamen ölür mü? Hukuken “eksik borç” haline gelir. İşveren borcu ödemek isterse ödeyebilir, ancak mahkeme zoruyla alamazsınız.

Kıdem tazminatı davası zamanaşımı süresi, işçinin hakkını koruyan bariyerdir. 5 yıllık bu süreyi kaçırmak, yılların emeğinin hukuken karşılıksız kalmasına neden olabilir. Özellikle arabuluculuk aşamasının doğru yönetilmesi, sürelerin durdurulması ve giydirilmiş ücretin doğru hesaplanması uzmanlık gerektiren konulardır.

Eğer iş sözleşmeniz sona erdiyse ve tazminatınız ödenmediyse, zaman kaybetmeden hukuki süreci başlatmanız menfaatinizedir. Unutmayın, hukuk uyuyanları değil, haklarını arayanları korur.