Tokat’taki avukatlık ofisimize ait web sitesinden Kıdem ve İhbar Tazminatı Nasıl Alınır? sorusu ile alakalı olan içeriği inceleyebilirsiniz.

Kıdem ve İhbar Tazminatı Nasıl Alınır? Kapsamlı Hak Arama Rehberi

Türkiye’de çalışma hayatının en temel dinamiklerinden biri olan iş sözleşmesinin feshi, beraberinde işçinin en önemli ekonomik güvencelerini getirir. İşçinin yıllar süren emeğinin karşılığı olan kıdem tazminatı ve işten çıkarılma sürecindeki belirsizliği telafi eden ihbar tazminatı, sadece birer ödeme değil, Anayasal çalışma hakkının ve iş güvencesinin birer parçasıdır. Peki, milyonlarca çalışanı ilgilendiren bu tazminatlar tam olarak nedir ve en önemlisi; kıdem ve ihbar tazminatı nasıl alınır?

Kıdem Tazminatı Nedir ve Alma Şartları Nelerdir?

Kıdem tazminatı, bir işyerinde belirli bir süre çalışmış olan işçinin, iş sözleşmesinin kanunda öngörülen nedenlerle sona ermesi durumunda işveren tarafından ödenen toplu paradır. İşçinin sadakatinin ve yıpranmasının bir bedeli olarak kabul edilir.

1. En Az Bir Yıllık Kıdem Şartı

Kıdem tazminatına hak kazanmanın ilk ve en katı şartı, işçinin aynı işverene bağlı işyerinde veya işyerlerinde en az 1 tam yıl çalışmış olmasıdır. Bu süre hesaplanırken deneme süresi de dikkate alınır. Eğer çalışma süreniz 364 gün ise, hukuken kıdem tazminatı hakkınız doğmaz.

2. İş Sözleşmesinin Belirli Nedenlerle Sona Ermesi

İşten ayrılan her işçi tazminat alamaz. Tazminat alabilmek için feshin şu şekillerde gerçekleşmesi gerekir:

• İşveren Tarafından Fesih: İşverenin, işçiyi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (Kod-29 vb.) dışındaki geçerli veya haksız bir nedenle işten çıkarması.

• İşçi Tarafından Haklı Nedenle Fesih: İşçinin maaşının ödenmemesi, mobbinge uğraması, SGK primlerinin eksik yatırılması gibi nedenlerle istifa etmesi.

• Emeklilik: Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı almak amacıyla işten ayrılma.

• Askerlik: Erkek işçinin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılması.

• Evlilik: Kadın işçinin, evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde kendi isteğiyle işten ayrılması.

• Vefat: İşçinin ölümü halinde tazminat kanuni mirasçılarına ödenir.

İhbar Tazminatı Nedir? Kimler İhbar Tazminatı Alabilir?

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde taraflardan birinin, sözleşmeyi feshedeceğini karşı tarafa kanuni süreler kadar önceden bildirmemesi durumunda ödediği tazminat türüdür. Amaç, işçiye yeni bir iş bulması için, işverene ise yeni bir işçi bulması için zaman tanımaktır.

İhbar Süreleri ve Hesaplama Mantığı

İş Kanunu’na göre ihbar süreleri işçinin kıdemine göre belirlenir:

• 6 aydan az çalışanlar için: 2 hafta

• 6 ay – 1,5 yıl arası çalışanlar için: 4 hafta

• 1,5 yıl – 3 yıl arası çalışanlar için: 6 hafta

• 3 yıldan fazla çalışanlar için: 8 hafta

Eğer işveren sizi “Hemen şimdi çık git” diyerek işten çıkarırsa, yukarıdaki sürelere tekabül eden ücreti size nakit olarak ödemek zorundadır. Ancak dikkat edilmelidir ki; işçi haklı bir neden olmaksızın (örneğin daha iyi bir iş bulup ertesi gün işe başlamak için) istifa ederse, bu kez işveren işçiden ihbar tazminatı talep edebilir.

Tazminat Alabilmek İçin İşten Ayrılış Biçimi Neden Önemlidir?

Tazminat alma sürecinde en büyük yanılgı, her istifanın tazminatı yaktığı düşüncesidir. Oysa hukukumuzda “Haklı Nedenle Fesih” mekanizması işçiyi korur.

İşçinin Haklı Nedenle İstifası

Aşağıdaki durumlarda işçi istifa etse dahi kıdem tazminatını alabilir:

• Ücretin (fazla mesai, AGİ, ikramiye dahil) eksik veya geç ödenmesi.

• İşyerinde cinsel taciz veya mobbing (psikolojik baskı) yaşanması.

• SGK primlerinin gerçek ücret üzerinden değil, asgari ücret üzerinden yatırılması.

• İşin, işçinin sağlığı veya yaşamı için tehlikeli olması.

• Yıllık izinlerin kullandırılmaması veya eksik kullandırılması.

Bu durumlarda işçi, noter kanalıyla göndereceği bir ihtarnamede haklı nedenlerini belirterek sözleşmeyi feshederse, kıdem tazminatını yasal yollardan talep etme hakkı kazanır. Ancak bu durumda ihbar tazminatı talep edilemez; çünkü sözleşmeyi fesheden taraf işçinin kendisidir.

Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama Yöntemleri

Tazminat hesaplamaları karmaşık gibi görünse de temel bir mantığa dayanır. Burada en kritik kavram **”Giydirilmiş Brüt Ücret”**tir.

Giydirilmiş Brüt Ücret Nedir?

Sadece bankaya yatan net maaşınız üzerinden hesaplama yapmak hatadır. Kıdem tazminatı hesabına;

• Çıplak brüt maaş,

• Yol yardımı,

• Yemek bedeli (nakdi veya kart/kupon),

• Düzenli ödenen ikramiyeler ve primler,

• Yakacak, giyecek ve aile yardımları dahil edilir.

Hesaplama Formülleri

Kıdem tazminatı, çalışılan her tam yıl için bir aylık giydirilmiş brüt ücret tutarındadır. Artan aylar ve günler oranlanarak hesaba katılır.

İhbar tazminatı ise brüt ücretin hafta sayısıyla çarpımıyla bulunur.

Vergi Kesintileri:

• Kıdem tazminatından sadece Damga Vergisi kesilir. Gelir vergisi kesilmez.

• İhbar tazminatından hem Gelir Vergisi hem de Damga Vergisi kesilir.

Önemli Hatırlatma: Kıdem tazminatında her yıl devlet tarafından belirlenen bir “tavan” vardır. Maaşınız bu tavanın ne kadar üzerinde olursa olsun, hesaplama tavan rakamı üzerinden yapılır.

Adım Adım Tazminat Alma Süreci: Talepten Davaya

İşten çıkarıldınız veya haklı nedenle ayrıldınız. Tazminatınızı alabilmek için izlemeniz gereken yol şudur:

1. Adım: İşverenle Uzlaşma ve İbraname Süreci

İdeal olan, işverenin tazminatınızı banka hesabınıza yatırmasıdır. Eğer işveren ödemeye yanaşmıyorsa, size imzalatılmak istenen belgeleri (ibraname, istifa dilekçesi) kontrol etmeden imzalamayın. Belgede “Tüm haklarımı aldım, alacağım yoktur” ibaresi varsa ve ödeme yapılmamışsa, bu belgeye şerh düşmek veya imzalamaktan kaçınmak gerekir.

2. Adım: Noter Aracılığıyla İhtarname Göndermek

Eğer sözlü talepleriniz karşılık bulmuyorsa, işverene noter üzerinden bir ihtarname gönderin. İhtarnamede; çalışma tarihlerinizi, fesih nedeninizi ve alacaklarınızın (kıdem, ihbar, yıllık izin, fazla mesai) 3 veya 7 gün içinde ödenmesini talep edin. İhtarname, ileride açılacak davada en güçlü delillerden biridir.

3. Adım: Zorunlu Arabuluculuk Başvurusu

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi-işveren uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur.

• Başvuru, adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına ücretsiz yapılır.

• Arabulucu tarafları toplantıya çağırır.

• Anlaşma sağlanırsa, hazırlanan tutanak mahkeme ilamı gücündedir ve işveren bu tutara uymak zorundadır.

• Anlaşma sağlanamazsa, “Anlaşamama Tutanağı” ile dava yolu açılır.

4. Adım: İş Mahkemesinde Dava Açılması

Arabuluculukta sonuç alınamazsa, İş Mahkemesi’nde “İşçilik Alacakları Davası” açılır. Bu aşamada bir avukat ile çalışmak, hak kaybına uğramamanız için kritiktir. Dava süreci ortalama 1-2 yıl sürebilmektedir ancak davanın sonunda tazminatınıza en yüksek mevduat faizi uygulanır.

İş Mahkemesinde İspat Yükü ve Deliller

Tazminat davasında kimin neyi ispatlaması gerektiği hayati önem taşır.

• İşverenin İspat Yükü: İşçiyi haklı nedenle (tazminatsız) çıkardığını iddia eden işveren, bu iddiasını ispatlamak zorundadır. Örneğin işçi hırsızlık yaptıysa kamera kaydı veya tutanak sunmalıdır.

• İşçinin İspat Yükü: İşçi, maaşının eksik yattığını, mobbinge uğradığını veya fazla mesai yaptığını ispatlamalıdır.

  • Deliller: Banka dekontları, bordrolar, işyeri içi yazışmalar (e-posta, WhatsApp), tanık beyanları. Özellikle iş arkadaşlarınızın mahkemede tanıklık yapması, davanın kaderini belirleyen en güçlü unsurdur.

Tazminat Alırken Yapılan Yaygın Hatalar

1. Boş Kağıda İmza Atmak: “Prosedür gereği” denilerek imzalatılan boş kağıtlar veya maktu istifa formları, tazminat hakkınızı tamamen bitirebilir.

2. Sözlü Beyana Güvenmek: İşverenin “Şimdi paramız yok, 3 ay sonra ödeyeceğiz” sözüne güvenerek hiçbir belge almadan ayrılmak risklidir. Mutlaka yazılı bir ödeme protokolü yapılmalıdır.

3. Zamanaşımı Sürelerini Kaçırmak: Kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre geçtikten sonra dava açma hakkınız ortadan kalkar.

4. İstifa Dilekçesine Neden Yazmamak: Haklı nedenle ayrılıyorsanız, dilekçenize mutlaka “Maaşımın ödenmemesi nedeniyle…” gibi açık bir sebep yazmalısınız. Sadece “Gördüğüm lüzum üzerine” yazıp ayrılmak, haklı fesih imkanınızı elinizden alabilir.

Özel Durumlar: Taşeron İşçiler ve EYT Süreci

Taşeron İşçilerin Tazminat Hakkı

Alt işveren (taşeron) bünyesinde çalışan işçiler, işten çıkarıldıklarında kıdem tazminatından hem taşeron şirketi hem de asıl işvereni (işin verildiği ana firma/kurum) müştereken ve müteselsilen sorumlu tutabilirler. Taşeron firmanın değişmesi, işçinin kıdemini sıfırlamaz; işçi aynı işyerinde çalışmaya devam ediyorsa kıdemi birikmeye devam eder.

Emeklilik ve EYT Nedeniyle Tazminat

Emeklilik şartlarını (prim gün sayısı ve sigortalılık süresi) tamamlayan her işçi, kendi isteğiyle işten ayrılsa bile kıdem tazminatına hak kazanır. Bunun için SGK’dan “Kıdem Tazminatı Alabilir” yazısı alıp işverene sunmak yeterlidir. EYT kapsamında emekli olanlar da aynı şekilde tazminatlarını alarak işten ayrılabilir veya işverenle anlaşarak tazminatını alıp çalışmaya devam edebilirler.

Tazminat Ödenmezse İcra Takibi Nasıl Yapılır?

Mahkemeyi kazandınız veya arabuluculukta anlaştınız ancak işveren yine de ödeme yapmıyor. Bu durumda ilamlı icra takibi başlatılır. İcra müdürlüğü aracılığıyla işverenin;

• Banka hesaplarına bloke konulabilir,

• İşyerindeki araç, makine veya mallara haciz uygulanabilir,

• Üçüncü kişilerdeki alacaklarına (hakedişlerine) el konulabilir.

İşsizlik Maaşı ve Tazminat İlişkisi

Tazminat almak, işsizlik maaşı almaya engel değildir. Ancak işsizlik maaşı alabilmek için feshin işveren tarafından (veya işçinin haklı nedenle) yapılmış olması ve son 3 yılda en az 600 gün priminizin bulunması gerekir. Kendi kusuruyla (Kod-29) çıkarılan işçi hem tazminat alamaz hem de işsizlik maaşından yararlanamaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi? Kıdem tazminatı kural olarak nakden ve defaten (tek seferde) ödenir. Ancak işçi ve işveren karşılıklı anlaşırlarsa taksitlendirme yapılabilir. İşçinin rızası yoksa işveren taksit dayatamaz.

Part-time (kısmi süreli) çalışanlar tazminat alabilir mi? Evet. Part-time çalışan işçinin de 1 yıllık kıdemi dolduğunda tazminat hakkı vardır. Hesaplama, işçinin ortalama aylık kazancı üzerinden yapılır.

İşyerinin devredilmesi durumunda tazminat ne olur? İşyeri devredildiğinde iş sözleşmeleri tüm hak ve borçlarıyla devralan işverene geçer. İşçinin kıdemi, ilk işe girdiği tarihten itibaren kesintisiz olarak hesaplanmaya devam eder.

Yıllık izin ücreti tazminata dahil mi? Yıllık izin ücreti, kıdem tazminatından farklı bir alacaktır. İşten ayrılırken kullanılmayan tüm izinlerin parası ayrıca nakit olarak ödenmelidir.

Bilgi En Büyük Güvencedir

Kıdem ve ihbar tazminatı, bir işçinin emeğinin hukuki zırhıdır. İşverenlerin maliyetten kaçınmak için başvurduğu çeşitli yöntemlere karşı uyanık olmak, belgeleri titizlikle incelemek ve yasal süreleri takip etmek hayat kurtarıcıdır. Unutmayın ki Türk İş Hukuku, “İşçinin Korunması” ilkesi üzerine kuruludur; ancak bu korumadan yararlanmak için haklarınızı doğru zamanda ve doğru yöntemle talep etmeniz gerekir.

Eğer işten çıkarılma sürecindeyseniz veya haklarınızın gasp edildiğini düşünüyorsanız, süreci bir avukat yardımıyla yönetmek, alacağınız tazminatın miktarı ve süreci açısından en sağlıklı yol olacaktır.