Tokat’ta yer alan Gülsün Hukuk web sitesinde Fazla Mesai Alacağı Davası Nedir? konusu ile alakalı bilgilendirici içerik hazırlandı.

Türkiye’de iş hayatının en kronik sorunlarından biri olan “fazla çalışma” ve buna bağlı olarak gelişen “fazla mesai alacağı davası”, 4857 sayılı İş Kanunu’nun temel direklerinden birini oluşturur. Modern çalışma hayatında işçinin emeğinin tam karşılığını alabilmesi, sadece ekonomik bir hak değil, aynı zamanda temel bir insan hakkıdır.

Fazla Mesai Alacağı Davası ve İş Hukuku Süreçleri: Kapsamlı Rehber

İş hukukunda fazla çalışma, işçinin haftalık çalışma süresinin yasal limitlerin üzerine çıkması durumunu ifade eder. Birçok çalışan, akşam geç saatlere kadar ofiste kalmanın, hafta sonu maillere cevap vermenin veya resmi tatillerde çalışmanın “işin bir parçası” olduğunu düşünse de, hukuk sistemi bu ek mesailerin her dakikasının maddi bir karşılığı olduğunu hükme bağlamıştır.

Fazla Çalışma (Mesai) Nedir? Yasal Sınırlar Nelerdir?

Fazla mesai alacağı davasını anlamak için öncelikle “fazla çalışma” kavramının yasal sınırlarını çizmek gerekir. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, genel çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır.

Haftalık 45 Saat Sınırı ve Uygulanışı

Haftalık 45 saati aşan her çalışma, “fazla çalışma” olarak adlandırılır. Ancak burada iki farklı kavram devreye girer:

1. Fazla Çalışma: Haftalık 45 saati aşan çalışmalardır.

2. Fazla Sürelerle Çalışma: İş sözleşmesiyle haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında (örneğin 40 saat) belirlendiği durumlarda, bu süreyi aşan ve 45 saate kadar olan çalışmalardır.

Gece Çalışması Sınırı: İş Kanunu uyarınca gece çalışmaları (saat 20:00 ile 06:00 arası) günde 7,5 saati geçemez. Eğer bir işçi gece vardiyasında 7,5 saatten fazla çalıştırılırsa, haftalık 45 saat dolmasa dahi bu çalışma fazla mesai sayılır ve zamlı ödenmesi gerekir.

Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Fazla mesai ücretinin hesaplanması, matematiksel bir formüle dayanır ve işçinin çıplak brüt maaşı üzerinden yapılır.

Fazla Çalışma Ücreti Hesaplama Formülü

Her bir saatlik fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %50 yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Fazla Sürelerle Çalışma Hesaplaması

Haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında belirlendiği sözleşmelerde, 45 saate kadar olan ek çalışmalar için saat ücreti %25 zamlı ödenir.

Önemli Not: Fazla mesai alacağı hesaplanırken “giydirilmiş ücret” (yemek, yol, prim dahil) değil, sadece “çıplak brüt ücret” dikkate alınır. Ancak bu ücret üzerinden gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri yapıldıktan sonra net tutar belirlenir.

Fazla Mesai Alacağı Davasında İspat Yükü ve Deliller

İş mahkemelerinde görülen fazla mesai davalarında en kritik nokta “ispat” aşamasıdır. Türk hukuk sisteminde genel kural şudur: “Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.”

İşveren ise, eğer fazla mesai yapıldığını kabul ediyorsa, bu ücretin ödendiğini ispatlamak zorundadır. Peki, bir işçi fazla mesai yaptığını hangi delillerle kanıtlayabilir?

1. Yazılı Belgeler (Kesin Deliller)

Eğer elinizde aşağıdaki belgeler varsa, davanın kazanılma ihtimali oldukça yüksektir:

• İşyerine giriş-çıkış kayıtları (kartlı sistem, parmak izi okuyucu verileri).

• İşyeri iç yazışmaları, e-postalar veya WhatsApp mesajları (Örn: Gece 23:00’te işveren tarafından gönderilen bir talimat).

• Servis kayıtları veya günlük iş raporları.

• Puantaj kayıtları.

2. Tanık Beyanları (Takdiri Deliller)

Yazılı belgenin bulunmadığı durumlarda (ki Türkiye’de çoğu zaman kayıt dışı fazla mesai yaptırılır), mahkemeler tanık beyanlarına başvurur.

• Hangi Tanıklara İtibar Edilir? İşyerinde sizinle aynı dönemde çalışmış, çalışma saatlerinizi bizzat gözlemlemiş iş arkadaşları en etkili tanıklardır.

• Husumetli Tanık Problemi: Eğer tanık da işverene karşı dava açmışsa, beyanlarına karşı taraftan itiraz gelebilir. Bu nedenle, hâlâ o işyerinde çalışan veya davası olmayan tanıkların beyanları daha güçlü kabul edilir.

Zamanaşımı Süresi: Geriye Dönük Kaç Yıllık Mesai Alınabilir?

Fazla mesai alacakları, 7036 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme uyarınca 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre, iş sözleşmesinin feshedildiği tarihten itibaren değil, alacağın muaccel olduğu (hak edildiği) tarihten itibaren başlar.

Yani, bugün bir dava açtığınızda, geriye dönük sadece son 5 yıla ait fazla mesailerinizi talep edebilirsiniz. 5 yıldan eski olan çalışmalar “zamanaşımı” engeline takılır. İşverenin bu savunmayı mahkemede dile getirmesi yeterlidir.

Fazla Mesai Davasında “Hakkaniyet İndirimi” Nedir?

Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre, eğer fazla mesai yazılı belgelerle değil de sadece tanık beyanlarıyla ispatlanıyorsa, mahkemece hesaplanan toplam tutardan bir indirim yapılır. Buna hukuk dilinde “Nefaset İndirimi” veya “Hakkaniyet İndirimi” denir.

• Genellikle indirim oranı 1/3 (%33) olarak uygulanır.

• Gerekçe: Bir insanın yıllarca hiç izin yapmadan, hiç hastalanmadan veya hiç yorulmadan aynı tempoda fazla mesai yapmasının hayatın olağan akışına aykırı kabul edilmesidir. Ancak kayıtlar (kart basma vs.) kesinse bu indirim yapılmaz.

Üst Düzey Yöneticilerin Fazla Mesai Durumu

Hukuk sistemimizde “Üst Düzey Yönetici” sıfatına sahip olan çalışanlar için farklı bir kural geçerlidir. Eğer bir çalışan;

• Kendi çalışma saatlerini kendisi belirliyorsa,

• Kendisine talimat veren bir amiri yoksa,

• Maaşı piyasa ortalamasının çok üzerindeyse (yönetici primi alıyorsa), bu kişi fazla mesai ücreti talep edemez. Çünkü bu kişilerin yüksek maaşlarının içinde zaten fazla çalışmanın karşılığının da olduğu kabul edilir.

Yasal Süreç Nasıl İşler? Adım Adım Dava Aşamaları

Fazla mesai alacağı davası açmak isteyen bir işçinin geçmesi gereken aşamalar şunlardır:

1. Arabuluculuk Başvurusu (Zorunlu)

İş davalarında dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur.

• Arabuluculuk görüşmelerinde işverenle anlaşırsanız süreç 3-4 haftada biter.

• Anlaşamazsanız, arabulucunun düzenlediği “Anlaşmazlık Tutanağı” ile İş Mahkemesi’ne başvurulur.

2. Dava Dilekçesi ve Cevap Süreci

Avukatınız aracılığıyla hazırlanan dilekçede, haftalık çalışma düzeniniz, giriş-çıkış saatleriniz ve ödenmeyen haklarınız detaylandırılır. İşveren de buna karşılık savunmasını sunar.

3. Bilirkişi İncelemesi

Dosya, iş hukuku uzmanı bir bilirkişiye gönderilir. Bilirkişi; tanık beyanlarını, bordroları ve kayıtları inceleyerek alacağınızın miktarını kuruşu kuruşuna hesaplar.

4. Karar ve İstinaf

Mahkeme, bilirkişi raporu ve tüm deliller ışığında kararını verir. Tarafların bu karara karşı Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) nezdinde itiraz hakkı vardır.

Fazla Mesai Davalarında Sıkça Sorulan Sorular

“Maaşımın içinde fazla mesai dahil” maddesi geçerli mi?

İş sözleşmelerinde sıkça görülen “Yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmalar ücrete dahildir” maddesi, eğer işçinin maaşı asgari ücretin üzerindeyse geçerli kabul edilir. Ancak bu durumda dahi, 270 saati aşan çalışmaların ücretinin ayrıca ödenmesi gerekir.

Bordroda fazla mesai sütunu boşsa ne olur?

Eğer maaş bordronuzda fazla mesai sütunu var ve her ay “0” olarak görünüyorsa, siz de bu bordroyu ihtirazi kayıt koymadan (itiraz etmeden) imzaladıysanız, ispat yükünüz ağırlaşır. Bu durumda ancak “yazılı delil” ile ispat yapabilirsiniz, tanık dinletmek zorlaşır. Ancak bordro imzasız ise veya banka kayıtlarıyla bordro uyumsuzsa tanık deliline dayanılabilir.

Resmi tatiller ve hafta sonları fazla mesaiye girer mi?

Evet, ancak bunlar farklı kategorilerdir:

• Hafta Tatili (Pazar): İşçi pazar günü çalıştırılırsa, o günün ücreti %150 zamlı ödenir.

• UBGT (Ulusal Bayram ve Genel Tatil): Bayramlarda yapılan çalışmalar, haftalık 45 saat dolmasa dahi 1 tam yevmiye ek ödeme gerektirir.

İşverenlerin En Çok Yaptığı Hatalar

Dava sürecinde işverenleri zor durumda bırakan temel hatalar şunlardır:

• Çifte Kayıt Tutmak: Resmi kayıtlarda mesaiyi göstermeyip, el altından tutulan defterlerin mahkemede ortaya çıkması.

• Bordro Hileleri: Maaşın bir kısmını bankadan, bir kısmını elden yatırmak. (Bu durum tespit edildiğinde tüm tazminat hesaplamaları gerçek maaş üzerinden baştan yapılır).

• Zorunlu Onay Almamak: İşçiden her yıl başında fazla çalışma yapması için yazılı onay alınması gerekir. Bu onayın olmaması idari para cezası sebebidir.

Hakkınızı Aramaktan Çekinmeyin

Fazla mesai alacağı davası, teknik detayları yoğun olan ve profesyonel bir hukuki destek gerektiren bir süreçtir. İşveren karşısında güçsüz olduğunu düşünen işçiler, genellikle “işten atılırım” korkusuyla bu haklarını talep etmemektedir. Ancak unutulmamalıdır ki; fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, işçiye iş sözleşmesini “Haklı Nedenle Feshetme” ve kıdem tazminatını alarak ayrılma hakkı tanır.

Hukuki süreçlerin 2026 yılındaki hızı ve dijitalleşen delil toplama yöntemleri (HTS kayıtları, baz istasyonu verileri, kurumsal yazışmalar), işçilerin ispat imkanlarını genişletmiştir. Emeğinizin karşılığını almak için süreci doğru yönetmek, delilleri zamanında toplamak ve profesyonel bir yol haritası izlemek hayati önem taşır.