Kıdem Tazminatı Hesaplama Nasıl Yapılır?

Tokat’ta bulunan hukuk büromuzun web sitesinden Kıdem Tazminatı Hesaplama Nasıl Yapılır? sorusuna ait bu içeriği rahatlıkla inceleyebilirsiniz.

Türkiye’de çalışma hayatının en temel yapı taşlarından biri olan kıdem tazminatı, işçinin yıllar süren emeğinin, sadakatinin ve yıpranmışlığının bir karşılığıdır. İş Kanunu’na tabi çalışanlar için adeta bir “gelecek güvencesi” niteliği taşıyan bu ödeme, doğru hesaplanmadığında ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir.

Pek çok çalışan, sadece banka hesabına yatan net maaş üzerinden bir hesaplama yapması gerektiğini düşünse de, hukuk sistemimizdeki “giydirilmiş brüt ücret” kavramı hesaplamayı tamamen değiştirmektedir.

Kıdem Tazminatı Nedir ve Kimler Hak Kazandır?

Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin kanunda belirtilen nedenlerle sona ermesi durumunda, işçinin çalıştığı her tam yıl için 30 günlük brüt ücreti tutarında ödenen bir tazminat türüdür. Ancak bu hakkın doğması için iki temel şartın bir arada bulunması gerekir:

1. En Az Bir Yıl Çalışmış Olmak: İşçinin aynı işverene bağlı işyerinde veya farklı işyerlerinde toplamda en az bir yıllık kıdeminin bulunması şarttır. Bir yılın altındaki çalışmalar için (364 gün dahi olsa) yasal olarak kıdem tazminatı ödenmez.

2. Sözleşmenin Hak Kazandıracak Şekilde Sona Ermesi: İşçinin kendi isteğiyle (istifa) işten ayrılması durumunda kural olarak tazminat ödenmez. Ancak emeklilik, askerlik, kadın işçinin evliliği veya işverenin haksız feshi gibi durumlarda tazminat hakkı doğar.

Kıdem Tazminatı Hesaplama Formülü

Kıdem tazminatı hesaplamasının temel mantığı oldukça basittir ancak değişkenler dikkatle seçilmelidir. Matematiksel olarak formül şu şekildedir:

Bu formüldeki en kritik terim Giydirilmiş Brüt Ücrettir. Hesaplama yapılırken işçinin eline geçen net rakam değil, bordrosundaki brüt rakam ve bu rakama eklenen yan haklar baz alınır.

Giydirilmiş Brüt Ücret İçeriğinde Neler Vardır?

Hesaplamanın en çok hata yapılan kısmı burasıdır. Kıdem tazminatına esas ücret belirlenirken sadece çıplak maaş değil, süreklilik arz eden ve para ile ölçülebilen tüm menfaatler dahil edilir.

Hesaplamaya Dahil Edilen Kalemler:

• Çıplak Brüt Maaş: İşçinin sözleşmesinde yazan, kesintiler öncesi maaşı.

• Yemek Yardımı: İşyerinde yemek veriliyorsa bunun nakdi değeri veya verilen yemek kartı bedeli.

• Yol Yardımı: Personel servisi sağlanması veya nakdi yol parası.

• İkramiyeler: Yılda bir veya birkaç kez düzenli olarak ödenen ikramiyeler (yıllık toplam / 12 şeklinde eklenir).

• Yakacak, Eğitim ve Konut Yardımı: Süreklilik arz ediyorsa dahil edilir.

• Sağlık Sigortası Primleri: İşveren tarafından ödenen özel sağlık sigortası primleri.

Hesaplamaya Dahil Edilmeyen Kalemler:

• Fazla Mesai Ücretleri: Çalışma süresine bağlı değişkenlik gösterdiği için süreklilik arz etmediği kabul edilir.

• Yıllık İzin Ücreti: Sözleşme sonunda ödenen bir kalem olduğu için kıdem hesabına girmez.

• Harcırahlar: Geçici görev yollukları.

• Bir Defalık Yardımlar: Evlenme yardımı, doğum yardımı gibi arızi ödemeler.

Kıdem Tazminatı Tavanı Nedir?

Kıdem tazminatı hesaplanırken işçinin brüt ücreti ne kadar yüksek olursa olsun, kanunla belirlenmiş bir üst sınır vardır. Buna Kıdem Tazminatı Tavanı denir. Bu tavan, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesi tutarına endekslidir.

Eğer işçinin giydirilmiş brüt ücreti bu tavanın üzerindeyse, hesaplama tavan rakamı üzerinden yapılır. Tavan rakamı her yıl Ocak ve Temmuz aylarında olmak üzere iki kez güncellenir.

Önemli Not: İşveren dilerse tavanın üzerindeki rakamdan da ödeme yapabilir ancak tavanı aşan kısım kıdem tazminatı statüsünde değil, prim/bonus statüsünde değerlendirilir ve farklı vergilendirmeye tabi olur.

Adım Adım Hesaplama Örneği

Bir çalışanın verilerini ele alarak somut bir hesaplama yapalım:

• İşe Giriş Tarihi: 01.01.2020

• İşten Çıkış Tarihi: 01.07.2024

• Toplam Kıdem: 4 yıl, 6 ay

• Brüt Maaş: 40.000 TL

• Aylık Yemek Kartı: 3.000 TL

• Yıllık Toplam İkramiye: 24.000 TL (Aylık karşılığı 2.000 TL)

1. Adım: Giydirilmiş Brüt Ücreti Bulma 40.000 (Maaş) + 3.000 (Yemek) + 2.000 (İkramiye payı) = 45.000 TL

2. Adım: Tavan Kontrolü Eğer o dönemdeki tavan 35.050 TL ise (örnek rakam), hesaplama 45.000 TL üzerinden değil, 35.050 TL üzerinden yapılacaktır.

3. Adım: Yıllık ve Günlük Hesaplama

• 4 tam yıl için: $35.050\times 4=140.200$ TL

• 6 ay (180 gün) için: $(35.050/365)\times 180=17.284,93$ TL

• Toplam Brüt Kıdem Tazminatı: 157.484,93 TL

Kıdem Tazminatından Yapılan Kesintiler

Kıdem tazminatı, çalışan lehine bir koruma olduğu için üzerinden Gelir Vergisi ve SGK Primi kesilmez. Bu ödemeden yapılan tek yasal kesinti Damga Vergisidir.

Damga vergisi oranı binde 7,59 (0,00759) olarak uygulanır. Yukarıdaki örnekten devam edersek:

• Damga Vergisi: $157.484,93\times 0,00759=1.195,31$ TL

• Net Ödenecek Tutar: 156.289,62 TL

İstifa Halinde Tazminat Alınabilir mi?

Genel kanı, istifa eden işçinin tazminat alamayacağı yönündedir. Ancak Türk İş Hukuku’nda bu kuralın çok kritik istisnaları vardır:

Haklı Nedenle Fesih (İş Kanunu Madde 24)

İşçi, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları (maaşın geç ödenmesi, mobbing, sigortanın eksik yatırılması, hakaret vb.) nedeniyle istifa ederse, kıdem tazminatını alma hakkına sahiptir.

Emeklilik ve Yaş Dışı Şartlar (15 Yıl 3600 Gün)

08.09.1999 tarihinden önce sigortalı olanlar, 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim gününü doldurduklarında, SGK’dan alacakları “Kıdem Tazminatı Alabilir” yazısı ile istifa ederek tazminatlarını alabilirler. (Bu kural 1999 sonrası girişliler için kademeli olarak değişmektedir).

Askerlik ve Evlilik

Erkek işçiler muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle, kadın işçiler ise evlendikleri tarihten itibaren 1 yıl içinde bu gerekçeyle istifa ederlerse tazminat haklarını korurlar.

Taşeron ve Belirli Süreli Sözleşmelerde Kıdem

Taşeron İşçiler: Kamu kurumlarında çalışan taşeron işçiler, kadroya geçmiş olsalar dahi geçmişteki tüm taşeron süreleri birleştirilerek kıdem tazminatına esas alınır.

Belirli Süreli Sözleşmeler: Sözleşme süresi dolduğu için kendiliğinden sona ererse, Yargıtay’ın güncel görüşüne göre işveren sözleşmeyi yenilemeyeceğini bildirmişse kıdem tazminatı ödenmelidir. Ancak işçi yenilemek istemezse tazminat hakkı doğmayabilir.

Kıdem Tazminatında Zamanaşımı

Eskiden 10 yıl olan kıdem tazminatı zamanaşımı süresi, 2017 yılında yapılan düzenleme ile 5 yıla indirilmiştir. İş sözleşmesi sona eren bir işçi, 5 yıl içerisinde dava açmadığı veya arabulucuya başvurmadığı takdirde tazminat hakkı zamanaşımına uğrar.

Yanlış Hesaplamalara Karşı Ne Yapılmalı?

İşverenler bazen sadece net maaş üzerinden hesaplama yaparak veya tavan rakamını yanlış uygulayarak eksik ödeme yapabilmektedir.

1. Arabuluculuk: İş davalarında dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur. Eksik hesaplama iddiası burada dile getirilebilir.

2. Belirsiz Alacak Davası: Eğer alacağın tam miktarı kestirilemiyorsa, mahkemede bilirkişi incelemesi talep edilerek gerçek rakamın tespiti sağlanır.

Kıdem tazminatı hesaplamak sadece bir çarpma işlemi değildir; işçinin tüm yan haklarının brütleştirilmesi ve yasal sınırlara uygunluğunun denetlenmesi sürecidir.

• Her zaman Brüt Ücret üzerinden hesap yapın.

• Yol, yemek gibi Sürekli Yardımları eklemeyi unutmayın.

• Güncel Tavan rakamını mutlaka kontrol edin.

• Sadece binde 7,59 oranında Damga Vergisi kesin.

Kıdem tazminatı miktarınızın doğruluğundan şüphe ediyorsanız, profesyonel bir hesaplama uzmanı veya hukukçu desteği almanız en doğru yaklaşım olacaktır.